5188 Sayılı Kanuna Göre Özel Güvenlik Görevlisinin Yetkileri Nelerdir?

Özel güvenlik görevlilerinin yetkileri günlük hayatta en çok yanlış anlaşılan konulardan biridir. Bir özel güvenlik görevlisinin ne zaman kimlik sorabileceği, kişiyi arayıp arayamayacağı, yakalama yapıp yapamayacağı, eşyalara el koyup koyamayacağı ve zor kullanma yetkisinin sınırının nerede bittiği; ancak 5188 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat çerçevesinde değerlendirildiğinde doğru anlaşılır.

Bu rehber genel bilgilendirme amacı taşır. Somut olaylarda hukuki değerlendirme; olayın koşullarına, görev yerine ilişkin kararlara ve yetkili makamların takdirine göre değişebilir.

5188 Sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun Nedir?

5188 sayılı Kanun, özel güvenlik hizmetlerinin usul ve esaslarını düzenleyen temel düzenlemedir. Özel güvenlik izni, özel güvenlik şirketleri, eğitim kurumları ve özel güvenlik görevlilerinin çalışma şartlarıyla birlikte; bu görevlilerin yetki ve sorumluluklarının hukuki çerçevesini de bu Kanun belirler.

Kanunun kurduğu sistemde özel güvenlik, kamu güvenliğini tamamlayıcı nitelikte bir hizmettir. Yani özel güvenlik, genel kolluğun yerini alan ya da onun tüm yetkilerini kullanan bir yapı değildir.

Özel Güvenlik Görevlisinin Temel Yetkileri Nelerdir?

Aşağıdaki yetkiler, 5188 sayılı Kanun'un 7. maddesi ve Emniyet Genel Müdürlüğü'nün güncel özel güvenlik işlemleri açıklamalarıyla uyumludur. Bu yetkiler görev alanı ve görev süresi ile sınırlıdır.

1. Koruma ve güvenliğini sağladıkları alanlara girmek isteyenleri duyarlı kapıdan geçirme
2. Kişilerin üstünü dedektörle kontrol etme
3. Eşyaları X-Ray cihazından veya benzeri güvenlik sistemlerinden geçirme
4. Kanunda belirtilen toplantı, konser, spor müsabakası, sahne gösterileri ve benzeri etkinlikler ile cenaze ve düğün törenlerinde kimlik sorma, duyarlı kapıdan geçirme, üstü dedektörle kontrol etme ve eşyaları X-Ray'den geçirme
5. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 90. maddesine göre yakalama
6. Görev alanında, haklarında yakalama emri veya mahkûmiyet kararı bulunan kişileri yakalama ve arama
7. Yangın, deprem gibi tabiî afet durumlarında ve imdat istenmesi hâlinde görev alanındaki işyeri ve konutlara girme
8. Hava meydanı, liman, gar, istasyon ve terminal gibi toplu ulaşım tesislerinde kimlik sorma, duyarlı kapıdan geçirme, üstü dedektörle kontrol etme ve eşyaları X-Ray'den geçirme
9. Yapılan aramalar sırasında suç teşkil eden veya delil olabilecek ya da tehlike doğurabilecek eşyayı, genel kolluğa derhal bildirmek şartıyla emanete alma
10. Terk edilmiş ve bulunmuş eşyayı emanete alma
11. Kişinin vücudu veya sağlığı bakımından mevcut bir tehlikeden korunması amacıyla yakalama
12. Olay yerini ve delilleri koruma, bu amaçla kanunda öngörülen tedbirleri alma
13. Kanunda atıf yapılan hukuki şartlar oluştuğunda zor kullanma

Özel Güvenlik Görevlisi Kimlik Sorabilir mi?

Evet, ancak sınırsız değildir. Kimlik sorma yetkisi; Kanunda sayılan toplantı, konser, spor müsabakası, sahne gösterileri, cenaze ve düğün törenleri ile hava meydanı, liman, gar, istasyon ve terminal gibi toplu ulaşım tesislerinde ve görev alanı içinde kullanılabilir.

Burada kimlik sorma ile kimlik tespiti arasındaki fark önemlidir. Kimlik sorma, giriş kontrolü kapsamında kişiden kimlik belgesini göstermesinin istenmesidir. Kimlik tespiti ise adli/idari sonuç doğuran, kayda geçirilen ve genel kolluğa ait bir işlemdir. Özel güvenlik görevlisinin kolluk gibi bağımsız kimlik tespiti veya soruşturma yapma yetkisi yoktur.

Özel Güvenlik Görevlisi Arama Yapabilir mi?

Özel güvenlik görevlisinin günlük görevinde yaptığı işlem, hukuki anlamda "arama"dan çok güvenlik kontrolüdür. Bu kontrol; duyarlı kapı, el tipi dedektör, X-Ray cihazı ve benzeri güvenlik sistemleri aracılığıyla yapılır. Kullanılan cihazların çalışma mantığını kapı dedektörü ve el dedektörü farkları yazımızda ayrıntılı anlattık.

Bunun yanında Kanunun 7. maddesi, görev alanında hakkında yakalama emri veya mahkûmiyet kararı bulunan kişilerin yakalanması ve aranmasına ilişkin özel bir durum düzenler. Bu, "özel güvenlik istediği kişiyi elle arayabilir" anlamına gelmez; Kanunda tanımlanan sınırlı bir hâldir.

Özel Güvenlik Görevlisi Yakalama Yapabilir mi?

Evet, kanunda belirtilen şartlarda. Kanun dört ayrı çerçeve çizer:

• Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 90. maddesindeki şartlar kapsamında yakalama,
• görev alanında hakkında yakalama emri veya mahkûmiyet kararı bulunan kişinin yakalanması,
• kişinin vücudu veya sağlığı bakımından mevcut bir tehlikeden korunması amacıyla yakalama,
• olay yerini ve delilleri koruma kapsamında kanunda öngörülen tedbirlerin alınması.

Yakalama ile gözaltına alma aynı şey değildir. Yakalanan kişi ve olay, gecikmeksizin genel kolluğa bildirilir ve teslim edilir.

Özel Güvenlik Görevlisi Gözaltına Alabilir mi?

Özel Güvenlik Görevlisi Eşyaya El Koyabilir mi?

Burada kritik bir ayrım vardır. 5188 sayılı Kanun kapsamında özel güvenlik görevlisinin belirli durumlarda emanete alma yetkisi vardır; adli anlamdaki el koyma ise genel kolluk ve adli makamların yetkisidir.

Yapılan aramalar sırasında bulunan; suç teşkil eden, delil olabilecek ya da tehlike doğurabilecek eşya, genel kolluk kuvvetlerine derhal bildirilmek şartıyla emanete alınabilir. Terk edilmiş ve bulunmuş eşya da emanete alınabilir. Emanete alma, eşyanın hukuki durumu hakkında karar verme yetkisi vermez.

Özel Güvenlik Görevlisinin Zor Kullanma Yetkisi Var mı?

Evet, fakat sınırsız değildir. Kanunun 7. maddesi, zor kullanma konusunda Türk Medeni Kanunu, Türk Borçlar Kanunu ve Türk Ceza Kanunu'ndaki ilgili hükümlere atıf yapar. Bu nedenle zor kullanmanın:

• kanuni bir dayanağı bulunmalı,
• somut olayda gerekli olmalı,
• olayla orantılı kalmalıdır.

Bu rehber operasyonel bir müdahale kılavuzu değildir; fiziksel müdahale, cop, kelepçe veya silah kullanımına ilişkin teknik anlatım içermez. Bu araçların hukuki çerçevesi için biber gazı kullanımı ve ters kelepçe uygulaması yazılarımıza bakabilirsiniz.

Özel Güvenlik Görevlisi Yetkilerini Nerede Kullanabilir?

Temel kural nettir: Özel güvenlik görevlileri 7. maddede sayılan yetkileri görevli oldukları süre içinde ve görev alanlarında kullanır. "Özel güvenlik her yerde yetkilidir" ifadesi doğru değildir.

İlgili mevzuatta; suç şüphelisinin takibi gibi kanuni durumlar, dışarıdan yapılacak saldırılara karşı alınacak tedbirler, para ve değerli eşya nakli, cenaze töreni gibi güzergâh ifade eden hâller ile kişi koruma hizmetleri bakımından görev alanına ilişkin özel düzenlemeler bulunabilir. Bu hâllerin kapsamı, verilen izin ve görevlendirmeye göre belirlenir.

Özel Güvenlik Görevlisinin Yetkisi Olmayan İşlemler

Özel Güvenlik ile Genel Kolluk Arasındaki Fark Nedir?

Özel güvenlik, genel kolluğun tüm yetkilerine sahip alternatif bir polis gücü değildir. Özel güvenlik görevlileri; kendi görev alanı, görev süresi ve 5188 sayılı Kanun ile ilgili mevzuatta tanımlanmış yetkiler çerçevesinde çalışır.

Olay genel kolluğa intikal ettiğinde, özel güvenlik görevlisinin rolü koruma, bildirim ve koordinasyona döner. Mevzuat sınırlarının bilinmesi hem hizmetin hukuka uygunluğu hem de görevlinin kişisel sorumluluğu açısından belirleyicidir.

Özet Yetki Tablosu

TEKKİLİT'te Özel Güvenlik Hukuku Eğitimi

Özel güvenlik adaylarının yalnızca sınav sorularını değil; hangi yetkiye sahip olduklarını, bu yetkinin nerede bittiğini ve hangi işlemlerin genel kolluğa ait olduğunu doğru öğrenmesi mesleki güvenlik açısından önemlidir. Yetki sınırını bilen görevli hem hizmeti hukuka uygun yürütür hem de kendini korur.

• Antalya özel güvenlik kursu
• Silahsız özel güvenlik kursu
• Silahlı özel güvenlik kursu
• Özel güvenlik yenileme eğitimi

Derslerin kapsamını özel güvenlik eğitiminde neler var yazımızdan, sınav hazırlığını ise sınavda başarılı olmak için ipuçları rehberimizden inceleyebilirsiniz.

Resmî Kaynaklar

• T.C. İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü – Özel Güvenlik İşlemleri
• T.C. İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü – Özel Güvenlik Mevzuatı
• Özel Güvenlik Hizmetleri Genelgesi (EGM – PDF)